จดหมายเปิดผนึกถึง CEO บริษัท Airbus SE จากกลุ่มองค์กรปฏิวัติระดับท้องถิ่นและภาคประชาสังคมกว่า 300 องค์กร เรียกร้องให้ทางบริษัทหยุดการลงทุนทุกรูปแบบที่มีส่วนเกี่ยวข้องกับอาชญากรรมสงครามที่ก่อโดยคณะเผด็จการอาชญากรทหารพม่า

จดหมายเปิดผนึกถึง CEO บริษัท Airbus SE จากกลุ่มองค์กรปฏิวัติระดับท้องถิ่นและภาคประชาสังคมกว่า 300 องค์กร เรียกร้องให้ทางบริษัทหยุดการลงทุนทุกรูปแบบที่มีส่วนเกี่ยวข้องกับอาชญากรรมสงครามที่ก่อโดยคณะเผด็จการอาชญากรทหารพม่า

ถึง

กิโยม ฟอรี่

ประธานเจ้าหน้าที่ฝ่ายบริหาร (CEO) บริษัท Airbus SE

10 ธันวาคม 2567

เรื่อง: ความสัมพันธ์ระหว่างบริษัท Airbus SE กับ บริษัท Aviation Industry Corporation of China (AVIC)  

กว่าสามปีหลังจากความพยายามก่อการรัฐประหารในเมียนมาเมื่อเดือนกมุภาพันธ์ 2564 คณะรัฐประหารยังคงก่ออาชญากรรมสงคราม อาชญากรรมต่อมนุษยชาติและการละเมิดสิทธิมนุษยชนร้ายแรงอื่นๆ ต่อประชาชนเมยีนมาโดยไม่ต้องรับโทษใดๆ การก่อการร้ายนี้เป็นไปได้ก็ต่อเมื่อ คณะรัฐประหารยังคงเข้าถึงอาวุธได้อย่างต่อเนื่อง รวมถึงเครื่องบินรบ และความช่วยเหลือด้านเทคนิคการบำรุงรักษา การซ่อมแซม และการปรับปรุงที่เกี่ยวข้อง

            ซัพพลายเออร์รายสำคัญของอากาศยานทหารและการบำรุงรักษาให้แก่กองทัพคือบริษัทอุตสาหกรรมการบินแห่งประเทศจีน (AVIC)[1]

            บริษัทของคุณเป็นนักลงทนุรายสำคัญและพันธมิตรของ AVIC ด้วยเอกสารและรายงานที่น่าเชื่อถืออย่างต่อเนื่องที่สหประชาชาติเกี่ยวกับวิกฤตสิทธิมนุษยชนในเมียนมา[2] และบทบาทของ AVIC ในการจัดหาอาวุธให้กับคณะเผด็จการทหาร[3] คุณคงทราบดีว่าความร่วมมือของคุณกับ AVIC มีปัญหาอย่างมาก แต่บริษัทของคณุยังคงทำงานร่วมกับ AVIC และยังคงลงทนุในบริษัทในเครือของ AVIC หลายแห่งผ่านบริษัทจดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์ฮ่องกง AviChina Industry & Technology Company Limited (AviChina) บริษัทของคุณเป็นผู้ถือหุ้นรายใหญ่ที่สุดของ AviChina[4] ดังนั้น คุณจึงมีอิทธิพลอย่างมากต่อการตัดสินใจทางธุรกิจเชิงกลยุทธ์ของ AviChina

รายงานประจำปีฉบับล่าสุดของ AviChina (ปีงบประมาณ 2565 – 2566) ระบุว่าบริษัท “ดำเนินงานหลักผ่านบริษัทย่อย” และกลุ่ม AviChina “มีส่วนร่วมหลักในการพัฒนา ผลิต ขาย และอัปเกรดผลิตภัณฑ์การบินพลเรือนและผลิตภัณฑ์ป้องกันประเทศ เช่น การจัดหาเฮลิคอปเตอร์ เครื่องบินฝึก เครื่องบินเอนกประสงค์ และเครื่องบินเจ็ทระดับภูมิภาคสำหรับลูกค้าในและต่างประเทศ และการพัฒนาและผลิตผลิตภัณฑ์การบินร่วมกับผู้ผลิตผลิตภัณฑ์การบินต่างประเทศ”[5] ผลิตภัณฑ์หลักของกลุ่ม ได้แก่ เครื่องบินฝึก K-8 และเครื่องบินเอนกประสงค์ Y-12 ตามรายงานประจำปีเดียวกัน[6] เครื่องบินทั้งสองลำได้รับการประจำการโดยกองทัพเมียนมาตั้งแต่เกิดการก่อรัฐประหาร และยังคงมีการบันทึกอยู่บ่อยครั้งว่ากองทัพอากาศเมียนมาใช้โจมตีพลเรือนโดยไม่เลือกหน้า[7]

            เราทราบว่านักลงทุนสถาบันอื่นๆ รวมถึงกองทุนบำเหน็จบำนาญของรัฐบาลนอร์เวย์ ได้แยก AviChina ออกจากพอร์ตโฟลิโอเนื่องจากมีความเสี่ยงที่ยอมรับไม่ได้ที่เกี่ยวข้องกับการโอนอาวุธให้กับ “รัฐที่ใช้อาวุธเหล่านี้ในลักษณะที่ถือเป็นการละเมิดกฎสากลเกี่ยวกับการดำเนินการสู้รบอย่างร้ายแรงและเป็นระบบ”[8]

            ตามมาตรฐานสากลด้านธุรกิจและสิทธิมนุษยชน บริษัท Airbus SE มีความรับผิดชอบอิสระในการเคารพสิทธิมนุษยชนในการดำเนินกิจกรรมทางธุรกิจ และควรทำเช่นนั้นโดยใช้ความระมัดระวังอย่างเหมาะสมในห่วงโซ่มูลค่าทั้งหมดของคุณเพื่อระบุความเสี่ยงและอันตรายด้านสิทธิมนุษยชนที่คุณก่อให้เกิด มีส่วนสนับสนุน หรือเชื่อมโยงโดยตรงกับความสัมพันธ์ทางธุรกิจของคุณ รวมถึงในส่วนที่เกี่ยวข้องกับการใช้ผลิตภัณฑ์และการลงทุนทางการเงินของคุณ กล่าวอีกนัยหนึ่ง บริษัทของคุณมีความรับผิดชอบอิสระในการรับรองว่าคุณไม่ได้ก่อให้เกิดอาชญากรรมอันโหดร้ายผ่านการเชื่อมโยงทางการเงินและเชิงกลยุทธ์กับ AVIC และบริษัทที่เกี่ยวข้องโดยตรง เช่น AviChina

            ยิ่งไปกว่านั้น บริษัทยังเสี่ยงด้วยการให้การสนับสนุนทางการเงินแก่ผู้ค้าอาวุธของคณะรัฐประหาร เนื่องจากเมียนมาร์ตกอยู่ภายใต้การคว่ำบาตรอาวุธของยุโรป ข้อจำกัดนี้ซึ่งต่ออายุในปี 2561 โดยประเทศสมาชิก ระบุว่าห้ามไม่ให้หน่วยงานในยุโรปดำเนินการดังต่อไปนี้

            “การจัดหาเงินทุนหรือความช่วยเหลือทางการเงินที่เกี่ยวข้องกับกิจกรรมทางทหาร โดยเฉพาะอย่างยิ่งเงินช่วยเหลือ เงินกู้ และประกันสินเชื่อการส่งออก สำหรับการขาย การจัดหา การโอน หรือการส่งออกอาวุธและวัสดุที่เกี่ยวข้อง ตลอดจนอุปกรณ์ที่อาจใช้ในการปราบปรามภายในประเทศ หรือสำหรับการให้ความช่วยเหลือทางเทคนิค นายหน้า และบริการอื่นๆ ที่เกี่ยวข้องโดยตรงหรือโดยอ้อมแก่บุคคล หน่วยงาน หรือหน่วยงานใดๆ ในหรือเพื่อใช้ในเมียนมา”[9] กล่าวอีกนัยหนึ่ง การถือหุ้นใน AviChina อาจทำให้ Airbus ละเมิดกฎหมายห้ามขายอาวุธของสหภาพยุโรปได้

            “เราขอเชิญคุณให้รับผิดชอบในเรื่องนี้และขอให้คุณดำเนินการอย่างจริงจังและเป็นรูปธรรมเพื่อปิดกั้นการเข้าถึงเครื่องบินทหาร ชิ้นส่วนอะไหล่ และบริการบำรุงรักษา ซ่อมแซม และยกเครื่องที่เกี่ยวข้องของคณะรัฐประหารเมียนมา ซึ่งยังคงให้บริการแก่คณะรัฐประหารโดยบริษัทในเครือและพันธมิตรของ AVIC”

เราขอเรียกร้องให้บริษัทของคุณ;

(1) ใช้ข้อได้เปรียบของ Airbus ที่มีเหนือ AVIC และบริษัทในเครือเพื่อให้พวกเขาหยุดการโอนเครื่องบินทหาร อาวุธ และอุปกรณ์ที่เกี่ยวข้องทั้งหมดที่กำลังดำเนินการและวางแผนให้กับกองทัพเมียนมา และหยุดการบำรุงรักษา ซ่อมแซม และยกเครื่องเครื่องบินที่จัดหาให้ที่กำลังดำเนินการหรือที่รับปากไว้

(2) ผ่านความร่วมมือและการทำงานร่วมกันอย่างต่อเนื่อง AVIC มีจุดเข้าถึงเทคโนโลยีและผลิตภัณฑ์ของ Airbus หลายจุด และการเข้าถึงนี้มีแนวโน้มที่จะพิสูจน์ให้เห็นว่าเป็นประโยชน์ต่อการผลิตทางทหารของ AVIC เนื่องจากความเสี่ยงที่ทราบเหล่านี้ เราจึงขอให้คุณดำเนินการตรวจสอบอย่างรอบคอบอย่างเข้มงวดยิ่งขึ้นเกี่ยวกับความร่วมมือปัจจุบันและในอนาคตกับ AVIC และบริษัทในเครือ และเปิดเผยการตรวจสอบอย่างรอบคอบดังกล่าวต่อสาธารณะ

(3) รับผิดชอบในการโอนและยุติความสัมพันธ์ของคุณกับ AVIC หาก AVIC ปฏิเสธที่จะยุติธุรกิจทั้งหมดกับคณะทหารเมียนมา

ขอแสดงความนับถือ

กลุ่มปฏิวัติระดับนานาชาติและระดับท้องถิ่น รวมถึงองค์กรภาคประชาสังคม 311 แห่ง

หากต้องการข้อมูลเพิ่มเติม กรุณาติดต่อ:

Blood Money Campaign, bloodmoneycampaign21@protonmail.com

องค์กรทั้งหมด 311 แห่งรวมถึง 72 กลุ่มที่ไม่สามารถเปิดเผยชื่อได้เนื่องจากเหตผุลด้านความปลอดภัย ได้ลงนามในจดหมายฉบับนี้

• 5/ of Zaya State Strike

• Action Committee for Democracy Development (ACDD)

• Action Committee of Basic Education Students (ACBES)

• Ah Nah Podcast – Conversations with Myanmar

• All Arakan Youth Organizations Network (AAYON)

• All Aung Myay Thar San Schools Strike Force

• All Burma Federation of Student Unions (Monywa District)

• Alliance for Democracy for Myanmar

• Alliance of Students’ Union – Yangon (ASU-Yangon)

• ALTSEAN-Burma

• Anti Dictatorship in Burma DMVPA Area

• Anti-Junta Alliance Yangon-AJAY

• Anti-junta Forces Coordination Committee (AFCC -Mandalay)

• Anyar Taw Eain

• Arakan CSO Network

• Athan – Freedom of Expression Activist organization

• Aung San Suu Kyi Park Norway

• AWDO (Magway Region)

• A-Yar-Taw People Strike

• Basic Education General Strike Committee (BEGSC)

• Basic Education Worker Unions – Steering Committee (BEWU-SC)

• Basic Education Worker`s Union (Bago)

• Blood Money Campaign (BMC)

• Board Of Education (Bago)

• Boston Free Burma

• Burma Campaign UK

• Burma Human Rights Network (BHRN)

• Burmese Canadian Network (BCN)

• Burmese Rohingya Organisation UK (BROUK)

• Burmese Women’s Union -BWU

• Campaign for a New Myanmar

• CAN-Myanmar

• CDM Medical Network (CDMMN)

• Chanmyatharzi Township People’s Strike

• Chaung Oo Township Youth Strike Committee

• Chin Community in Norway

• Chin Social Association (Mae Sot)

• Chindwin (West) Villages Women Strike

• Civil Information Network (CIN)

• Civil Society Organizations Coordination Committee (Monywa)

• Coalition Strike Committee – Dawei

• Co-operative University Mandalay Students’ Strike

• Coordination Team for Emergency Relief-Karenni (CTER)

• CRPH & NUG Supporters Ireland

• CRPH Funding Ireland

• CRPH Support Group, Norway

• Daung Sitthe Strike

• Dawei (Ashaetaw) Women Strike

• Dawei Youths Revolutionary Movement Strike Committee

• Democracy, Peace and Women’s Organization

• Democratic Party for a New Society, Norway

• Democratic Youth Council

• Depayin Township Revolution Steering Committee

• Depayin Women Strike

• EarthRights International

• Enemy Air Route (EAR)

• Equality Myanmar (EQMM)

• Ethnic Youth General Strike Committee (Mandalay)

• ETOs Watch Coalition

• Federal School

• Former ABSDF

• Former Political Prisoners and New Generation Group – Monywa

• Free Rohingya Coalition

• Freedom and Labor Action Group (FLAG)

• Friends Against Dictatorship (FAD)

• Future Thanlwin (FT)

• Gangaw Women Strike

• General Strike Collaboration Committee (GSCC)

• General Strike Committee of Basic and Higher Education (GSCBHE)

• General Strike Coordination Body (GSCB)

• Generation Network Myanmar

• Generation Wave

• Generations’ Solidarity Coalition of Nationalities (GSCN)

• Global Action Against China’s Meddling in Myanmar (GAACMM)

• Global Myanmar Spring Revolution (GMSR)

• Global Shan Network (GSN)

• GMSR Korea 글로벌 미얀마 봄혁명 연대 -တကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ မြန်မာ့နွေဦးတော်လှန်ရေး

• HTY Scout Channel

• Human Rights Foundation of Monland

• India for Myanmar

• Industries Strike

• Information & Scout News (Hlaing)

• Inter – Religious Institute for Peace (IRIP)

• Interim Myanma Railways Administration Council (IMRAC)

• International Campaign for the Rohingya

• Justice & Equality Focus (JEF)

• Justice For Myanmar (JFM)

• Justice Movement for Community-Innlay

• Kachin Association Norway

• Kachin Peace Network

• Kachin Student Union

• Kalay Township Strike Force

• Kalay Women Strike

• Kamayut Scout Channel

• Karen Human Rights Group (KHRG)

• Karen Peace Support Network (KPSN)

• Karenni Human Rights Group (KnHRG)

• Karenni National Women’s Organization (KNWO)

• KayahLi Phu Youth-KLY

• Kayan New Generation Youth (KNGY)

• Kayaw Women Association

• K’cho Ethnic Association (Europe)

• Keng Tung Youth

• Kyae Lak Myay

• Kyain Seikgyi Spring Revolution Leading Committee

• Kyauktada Strike Committee (KSC)

• Land In Our Hands – ဒို့မြေကွန်ရက်

• Latpadaung Region Strike Committee

• Legal Aid for Human Rights

• Let’s Help Each Other (LHEO) – အလုပ်သမား အချင်းချင်းရိုင်းပင်း ကူညီရေးအဖွဲ့

• LGBT Alliance

• LGBT Alliance Myanmar (Kalay Region)

• LGBT Alliance Myanmar (Kyaukse Region)

• LGBT Community Yangon

• LGBT Union – Mandalay

• Madaya Federal School

• Magway People’s Revolution Committee

• Maharaungmyay Township People’s Strike

• Mandalar University Students’ Strike

• Mandalay Alliance Coalition Strike

• Mandalay Medical Family (MFM)

• Mandalay Strike Force (MSF)

• Mandalay Women Strike

• Mandalay Youth Strike

• Mandalay-based People’s Strike

• Mandalay-Based University Students’ Unions (MDY_SUs)

• MATA စစ်ကိုင်းတိုင်း

• Mayangone News

• MayMyo Strike Force

• Milk Team Alliance Thailand (MTAT)

• Mon State Development Center (MSDC)

• Monywa LGBT Strike

• Monywa People’s Strike Steering Committee

• Monywa Women Strike

• Monywa-Amyint Road Strike Leading Committee

• Monywa-Amyint Road Women Strike

• Multi-Religions Strike

• Mya Taung Strike

• Myanmar Campaign Network

• Myanmar Catholic Community in Norway

• Myanmar Community in Norway

• Myanmar Democratic Force (Denmark)

• Myanmar Federal Democratic Mission Collection (MFDMC)

• Myanmar Hindu Union

• Myanmar Institute of Information Technology Students’ Strike

• Myanmar Labor Alliance (MLA)

• Myanmar Tourism Committee (MTC)

• Myaung Youth Network

• MyaYar Knowledge Tree

• Myingyan Civillian Movement Committee

• National League for Democracy (Monywa Township)

• Nattalin Board of Education

• Nay Myo Min (IMRAC)

• Network for Human Rights Documentation

• Network of University Student Unions – Monywa

• New Myanmar Foundation

• New Power Generation

• New Step

• NLD Organization Committee (International) Norway

• No Business With Genocide

• No.12 Basic Education Branch High School (Maharaungmyay) Students’ Union

• NOK Information & Scout Echo

• North Dagon & East Dagon News

• Norway Falam Community

• Norway Matu Community

• Norway Rvwang Community

• Nway Oo Guru Lay Myar (နွေဦးဂုရုလေးများ)

• Nyan Lynn Thit Analytica

• OCTOPUS (Youth Organization)

• Oway Institute

• Pakkoku Youth Development Council (PYDC)

• Pakkoku Youth Network

• Pale Township People’s Strike Steering Committee

• People Defense and Supporting Force (PDSF)

• People’s Embrace

• Peoples of Longing

• Political Prisoners Network Myanmar (PPNM)

• Progressive Muslim Youth Association (PMYA)

• Progressive Voice

• Purple Window Counselling

• Pyi Gyi Tagon Strike Force

• Queers of Burma Alternative (QBA)

• Representative Committee of University Teacher Associations (RC of UTAs)

• Revolution Through Art (RTA)

• Rise Again Myanmar (RAM)

• Rohingya Community in Norway

• Samgha Sammaga-Mandalay

• Save and Care Organization for Ethnic Women at Border Areas (SCOEWBA)

• Save Myanmar San Francisco

• Save Myanmar USA

• Sein Pann Strike Column

• Seinpann Strike

• Shan MATA

• Shwe Pan Kone People`s Strike Steering Committee

• Sisters2Sisters

• Sitt Nyein Pann Foundation

• South Dagon Scouting Infos (SDG)

• Southern Dragon Myanmar

• Southern Youth Development Organization

• Spring Revolution Myanmar Muslim Community

• Support Group for Democracy in Myanmar (NL)

• SYSO, Seoul

• Tai Pin Phaw online counseling Service

• Tamwe Nway Oo Channel

• Taze Strike Commitee

• Taze Women Strike

• Technological Teachers’ Federation (TTF)

• Thaketa & Dawbon Scout Channel

• Thakhin Kodaw Mhine Peace Network (Monywa)

• Thayat Chaung Women Strike

• The 88 Generation Peace and Open Society (Monywa)

• The Mekong Butterfly

• Thint Myat Lo Thu Myar Organization

• TPN-SBO – သပြေညိုရွှေဘိုပန်း

• Twitter Team for Revolution (TTFR)

• University Students’ Unions Alumni Force

• Volunteers in Myanmar

• Wetlet Revolution Leading Committee

• Wetlet Twonship Women Strike

• White Coat Society Yangon (WCSY)

• Women Alliance Burma (WAB)

• Women’s Organization of Political Prisoners (WOPP)

• Yadanabon University Students’ Union (YDNBUSU)

• Yangon Deaf Group

• Yangon Women Strike

• Yasakyo Township People`s Strike Steering Committee

• Yinmarpin and Salingyi All Villages Strike Committee

• Youth for Democratization of Myanmar (YDM)

• Youth Scout For Democracy (YSD)

• Zomi Christian Fellowship of Norway

• Zomi Community Norway

• ကြာအင်းဆိပ်ကြီးသပိတ်အင်အားစု/ကရင်

• ပြည်သူ့သပိတ်အင်အားစု

• ပုလဲလူထုသပိတ် တိုက်ပွဲဦးဆောင်ကော်မတီ

• မျိုးဆက်-Generations

• မြန်မာမွတ်စလင်အစည်းအရုံး (BMA)

• ယိမ်းနွဲ့ပါး

• ဝေါမြို့နယ်ပညာရေးဘုတ်အဖွဲ့

• အညာလွင်ပြင်ရပ်ဝန်း

---

[1] Justice For Myanmar and Info Birmanie 2024. ‘Airbusted: พันธมิตรใกล้ชิดของ Airbus อย่าง AVIC กำลังจัดหาอาวุธให้กับกองทัพเมียนมาร์และสิ่งที่แอร์บัสควรทำเกี่ยวกับเรื่องนี้’, https://www.justiceformyanmar.org/stories/airbusted.  

[2] ดูตัวอย่างเช่น ผู้รายงานพิเศษแห่งสหประชาชาติว่าด้วยสถานการณ์สิทธิมนุษยชนในเมียนมา ปี 2022 ห้องประชุม, เอกสารของผู้รายงานพิเศษ การเปิดช่องให้เกิดความโหดร้าย: การส่งอาวุธให้แก่กองทัพเมียนมาร์ของรัฐสมาชิกสหประชาชาติ 22 กมุภาพันธ์ 2022 A/HRC/49/CRP.1 ย่อหน้า 36; สำนักงานข้าหลวงใหญ่สิทธิมนุษยชนแห่งสหประชาชาติ กันยายน 2023 สถานการณ์สิทธิมนุษยชนในเมียนมา 2 – รายงานของสำนักงานข้าหลวงใหญ่สิทธิมนุษยชนแห่งสหประชาชาติ (A/HRC/54/59) ย่อหน้า 11; ผู้ร้ายงานพิเศษแห่งสหประชาชาติว่าด้วยสถานการณ์สิทธิมนุษยชนในเมียนมาร์ 2024 ‘กระแสที่เปลี่ยนในเมียนมาร์ต้องอาศัยการดาํเนินการระหว่างประเทศที่เข้มแข็งยิ่งขึ้น เนื่องจากคณะทหารที่สิ้นหวังและอันตรายได้ยกระดับการโจมตีพลเรือน: ผู้เชี่ยวชาญของสหประชาชาติ’; และคณะมนตรีสิทธิมนุษยชนแห่งสหประชาชาติ 2024 มติ A/HRC/55/L.17 สถานการณ์สิทธิมนุษยชนในเมียนมา รับรอง 4 ครั้งโดยไม่มีการลงคะแนนเสียงเมื่อวันที่ 4 เมษายน 2024

[3] รายงาน A/HRC/42/CRP.3 เรื่อง ‘ผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจของกองทัพเมียนมา’ ของคณะผู้แทนค้นหาขอ้เท็จจริงระหว่างประเทศอิสระว่าด้วยเมียนมาร์ ผู้รายงานพิเศษแห่งสหประชาชาติว่าด้วยสถานการณ์สิทธิมนุษยชนในเมียนมาร์ ปี 2022 เอกสารในห้องประชุมของผู้รายงานพิเศษ เรื่อง การส่งเสริมความโหดร้าย: การถ่ายโอนอาวุธของรัฐสมาชิกของสหประชาชาติไปยังกองทัพเมียนมา 22 กมุภาพันธ์ 2022 A/HRC/49/CRP.1 สถาบันวิจัยสันติภาพนานาชาติสตอกโฮล์ม ‘ฐานข้อมูลการถ่ายโอนอาวุธ SIPRI’

[4] ผู้ถือหุ้นรายใหญ่ที่สดุของ AviChina คือ AVIC รองลงมาคือบริษัท Tianjin Free Trade Zone Investment ของรัฐบาลจีน และ Airbus รายงานประจำปี 2022 ของ AviChina

[5] AviChina, รายงานประจำปี 2022

[6] AviChina, รายงานประจำปี 2022

[7] Janes, 2021. ‘Myanmar Air Force inducts new aircraft’. 17 ธันวาคม 2021 (Y-12); Burma News International, 2023. ‘China-Made Y-12 Aircraft Increasingly Deployed by Air Force in Recent Bombing Raids Across Multiple Combat Zones’. 21 ธันวาคม 2023 (Y-12); Burma News International, 2023. ‘China-Made Y-12 Aircraft Increasingly Deployed by Air Force in Recent Bombing Raids Across Multiple Combat Zones’. 21 ธันวาคม 2023 (Y-12); Myanmar Witness. ‘Hongdu K-8 Karakorum profile’ (K-8); Free Burma Rangers, 27 มิถุนายน 2023 (K-8); Myanmar Witness, 2023. ‘Airstrikes and massacres in Pinlaung’. 17 มีนาคม 2566 (K-8)

[8] Norges Bank Investment Management, 2023. ‘การตัดสินใจเกี่ยวกับการยกเว้น’ 24 มกราคม 2023

[9] มติของคณะมนตรีสหภาพยุโรป 2013/184/CFSP https://eur-lex.europa.eu/legal-